اينجا شايد بتوان حدس زد كه اين كتاب كه ابن نديم ذكر كرده هم شامل عهد خسرو انوشيروان بوده و هم شامل پاسخهايى كه هرمز در انجمن موبدان و ردان به پرسشهاى آنان داده است . ابو حنيفه دينورى ترجمه عربى خطابهء مفصلى از هرمز را نقل كرده « 1 » ولى چون به گفتهء او هرمز آن را در روز تاجگذارى خود ايراد نموده است ، نمىتوان آن را با اين كتاب ارتباط داد . « كتاب عهد كسرى الى من ادرك التعليم من بيته » اين كتاب چنان كه از اسمش پيداست از نوع كتابهاى درسى و تربيتى بوده كه معمولا به شاهزادگان خاندان ساسانى وقتى به سن تعليم مىرسيده‌اند آموخته مىشده و منسوب به يكى از خسروان بوده . در مآخذ عربى كسرى معمولا به دو تن از پادشاهان ساسانى كه خسرو انوشيروان است كه نام كامل او را كسرى انوشروان مىنويسند ، و يكى هم خسرو پرويز است كه او را كسرى ابرويز مىگويند اطلاق شده است . و در جايى كه تنها كلمهء كسرى ذكر مىشود احتمال اينكه مقصود هريك از اين دو تن باشد هست ، ولى در اينجا احتمال اينكه مراد خسرو انوشيروان باشد بيشتر است ؛ زيرا آنكه در ادبيات ساسانى و پس از آن در ادبيات عربى و فارسى بيشتر به علم و حكمت معروف شده و آثار متعددى در اين زمينه به او نسبت داده شده همين خسرو انوشروان است « 2 » نه خسرو پرويز ، و آنچه از خسرو پرويز در كتب ادب و تاريخ منعكس شده بيشتر جنبه‌هاى ظاهرى سلطنت او از قبيل تجمل و شكوه دربار و جلال و جبروت و مظاهر عشرت و خوش‌گذرانى او و سرانجام هم فرجام ناميمون او است .

--> ( 1 ) . الاخبار الطوال ، ص 75 . ( 2 ) . براى اطلاع بيشتر از كتابها و نوشته‌هاى متعددى كه در اين زمينه‌ها به خسرو انوشيروان نسبت داده شده رجوع كنيد به كتاب نگارنده به نام « الترجمه و النقل عن الفارسيه فى القرون الاسلاميه الاولى » ، ج 1 ، ص 42 - 34 ، زير عنوان « ما نسب الى انوشروان من كتب و رسائل » .